Algemene Begraafplaats Rozendaal
Vanouds werden de bewoners van het Kasteel en van de Heerlijkheid Rozendaal begraven in en rond het kerkje 'de Oude Jan' in Velp. Zo bevond zich onder het in 1841 afgebroken en in 1949 weer gerestaureerde priesterkoor een grafkelder van het geslacht Van Arnhem, terwijl het gewone volk op het kerkhofje zijn laatste rustplaats vond.
Vanouds werden de bewoners van het Kasteel en van de Heerlijkheid Rozendaal begraven in en rond het kerkje 'de Oude Jan' in Velp. Zo bevond zich onder het in 1841 afgebroken en in 1949 weer gerestaureerde priesterkoor een grafkelder van het geslacht Van Arnhem, terwijl het gewone volk op het kerkhofje zijn laatste rustplaats vond.
Het geslacht Torck, dat sinds 1721 het kasteel bewoonde, werd echter
vanouds bijgezet in een grafkelder te Wageningen. Aanleiding om hier
verandering in te brengen zou de vroege dood kunnen zijn van een of meer
kinderen van de toemalige kasteelbewoners, het echtpaar Torck-Huyssen van
Kattendijke. Dit droeg in 1840 bij tot het besluit een grafkelder te bouwen
met het opschrift 'Kasteel rosendael' in het bos ten noordwesten van het
kasteel, vermoedelijk naar een ontwerp van de architect J.D. zocher jr.
Rondom deze grafkelder liet de baron een stukje grond ontsluiten en
omheinen, zodat hier in het vervolg ook de overige Rozendalers konden worden
begraven.
Het aanvankelijke bezwaar van de Rozendalers, om zomaar in het "Boers
buschke" te worden begraven, begon te veranderen met de begrafenis van de
baron in 1842 en de barones in 1843 in dezelfde grafkelder. Later bleken ook
vele voorname geslachten belangstelling te tonen voor deze laatste
rustplaats. Zo zijn er de grafkelders van de geslachten Huyssen van
Kattendijke en Luden, de meest spectaculaire objecten van de begraafplaats.
Ook het graf van De Genestet in 1861 onderstreept deze ontwikkeling: in de
ogen van velen werd het "tragische eldorado" een "pantheon"!
Al in 1866 moest de begraafplaats worden uitgebreid. Kort na 1900
gebeurde dat nog eens, waarbij een kleine aula tot stand kwam. In 1933 en
1990 werd het complex aanzienlijk vergroot. Een fraaie beukenlaan scheidt nu
vanaf de huidige hoofdentree het oudste en de twee nieuwere delen, welke
laatste op hun beurt ook weer door een laan zijn gescheiden.
Inmiddels was in 1869 bij wet bepaald dat iedere gemeente in Nederland
moest beschikken over een openbare begraafplaats. Er was in het verleden
namelijk wel eens in bijzondere gevallen door beheerders van kerkhoven een
graf geweigerd, hetgeen dan tot grote moeilijkheden kon leiden. De gemeente
Rozendaal heeft in 1872 een aparte, kleine begraafplaats met een
lijkenhuisje laten aanleggen op enige afstand van de bestaande
begraafplaats, aan de achterzijde. Door de genoemde uitbreidingen groeiden
vervolgens beide begraafplaatsen aaneen. Het gemeentelijke begraafplaatsje
is maar twee keer gebruikt; in beide gevallen voor het begraven van mensen,
die lang geleden de hand aan zichzelf hadden geslagen en in het bos waren
evonden. Beide naamloze graven liggen er nog, in al hun kale
onaanzienlijkheid.
In 1978 werd de begraafplaats, eigendom van de familie Van Pallandt,
door een legaat van de in 1977 overleden laatste baron overgedragen aan de
gemeente Rozendaal. Het werd daarmee een gewone gemeentelijke begraafplaats,
hoewel het oudste gedeelte van voor 1933 al de status van Rijksmonument had
verkregen.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn acht gesneuvelde piloten kort na
het neerstorten op het oudste gedeelte van de begraafplaats ter ruste
gelegd. Het betreft de bemanning van een toestel wat op 8 november 1941 is
neergestort tussen de Imbosch en Terlet en de bemanning van een toestel
wat op 16 augutstus 1942 iets ten noorden van Rozendaal is neergestort.
Jaarlijks vindt sindsdien de dodenherdenking op 4 mei bij hun graven
plaats.
Naamloze graven
In schrille tegenstelling tot de imposante grafmonumenten van de hier begraven adel valt een complex naaamloze graven op. Het is de laatste rustplaats van Rozendalers, waaronder ook oudgedienden van het kasteel. De vermelding van hun naam deed er kennelijk niet toe!
In schrille tegenstelling tot de imposante grafmonumenten van de hier begraven adel valt een complex naaamloze graven op. Het is de laatste rustplaats van Rozendalers, waaronder ook oudgedienden van het kasteel. De vermelding van hun naam deed er kennelijk niet toe!