Leren van de geschiedenis begint dichtbij

Op 4 mei stonden we in Rozendaal samen stil. In stilte, zoals we dat elk jaar doen. Twee minuten die meer zeggen dan veel woorden.

Maar voor mij begon het herdenken al eerder die dag. Samen met het college en een groep scholieren bezocht ik de monumenten in en rond ons dorp. Daar werden namen uitgesproken. Namen van mensen die geen geschiedenisboek zijn, maar levens. Mensen die anderen hielpen, die op zoek waren naar vrijheid of die van ver kwamen om die vrijheid mogelijk te maken.
Op zulke plekken wordt voelbaar wat oorlog werkelijk betekent. Niet in grote verhalen, maar in het besef dat achter elke naam een mens schuilgaat. Dat maakt het dichtbij.

Later op de avond kwamen we samen in de kerk. Met muziek, woorden en bijdragen van jong en oud ontstond daar een bijzondere sfeer. Het Ensemble Nadaillac gaf de avond een indringende muzikale laag, terwijl leerlingen van Scholengemeenschap Het Rhedens met hun muzikale bijdrage en voordrachten een eigen, persoonlijke toon toevoegden. Juist die stemmen, van een nieuwe generatie, maken duidelijk dat herdenken niet alleen terugkijken is, maar ook vooruitzien.
Daarna liepen we samen in stilte naar de begraafplaats. Een lange stoet, indrukwekkend in haar eenvoud. De grote opkomst liet zien dat herdenken leeft in Rozendaal. Dat we dit niet alleen doen, maar samendragen.

En toen werd het stil.
We zeggen vaak dat we moeten leren van de geschiedenis. Het klinkt vanzelfsprekend. Maar dat is het niet. De geschiedenis herhaalt zich niet letterlijk. Ze verandert van vorm en laat zich niet altijd direct herkennen.
Misschien is dat wel de kern van de opdracht waar we voor staan.
Want wat groot lijkt, begint vaak klein. In woorden die verharden. In mensen die buitengesloten worden. In nuance die langzaam verdwijnt. Juist daarom vraagt de geschiedenis dat we blijven kijken, blijven luisteren en blijven benoemen wat schuurt.

In een gemeenschap als de onze is dat misschien nog wel zichtbaarder. We kennen elkaar. We komen elkaar tegen. We leven samen. En precies daar ligt onze verantwoordelijkheid.
De woorden van Martin Niemöller herinneren ons eraan hoe gemakkelijk het is om te zwijgen. Hoe stap voor stap grenzen opschuiven, terwijl het ons nog niet lijkt te raken. Tot het dat wel doet.
Voor mij zit daarin de betekenis van 4 mei. Niet alleen in het herdenken van wat was, maar in het besef van wat dat vandaag van ons vraagt. Dat we niet wegkijken. Dat we onze stem gebruiken. Dat we ruimte blijven maken voor elkaar.

Vrijheid is niet vanzelfsprekend. Dat weten we. Maar vrijheid zit ook in hoe we samenleven. In de keuzes die we elke dag maken.
Ook hier, in Rozendaal.
Herdenken doen we in stilte.

Maar wat we daarna doen, maakt het verschil.
Ingrid Timmer
Burgemeester Rozendaal